محمود سامانى

83

مناسبات ايرانيان با حجاز در دوره هاى مختلف تاريخ اسلامى ( فارسى )

دفاع از موقعيت وى به همراه كاروان حاجيان مصر آمده بودند ، درگير شدند و توانستند با غلبه بر آنها به نام معزالدوله خطبه بخوانند . « 1 » در سال 343 ه . ق نيز ميان كاروان اعزامى معزالدوله و مصريان درگيرى رخ داد . اين بار نيز مصريان مغلوب شدند و در كنار نام خليفه به نام امراى آل بويه يعنى ركن‌الدوله ، معزالدوله و عزالدوله و سپس اخشيد خطبه خوانده شد . « 2 » پس از سقوط اخشيديان ، فاطميان ( سال 358 ه . ق ) در مصر ، سرسخت‌ترين رقيب آل بويه و عباسيان در حرمين ، در طول سده چهارم و پنجم ه . ق بودند . « 3 » فاطميان كه درصدد نابودى دستگاه خلافت عباسى بودند ، تلاش داشتند با نفوذ و اثر گذارى بيشتر در تحولات حجاز و حرمين شريفين ، مشروعيت و اعتبار لازم را كسب كنند . نزديكى جغرافيايى مصر به حجاز از يك‌طرف و تأمين بخش عمده نيازهاى عمومى دو شهر مقدس مكه و مدينه از طرف ديگر ، فرصت و بستر مناسبى را براى تسلط آنان بر حرمين فراهم ساخته بود . از اين رو ، آل بويه ناچار بودند براى كاستن از نفوذ فاطميان در حرمين و نيز كسب اعتبار ، به نمايندگى از دستگاه خلافت ، با فاطميان مبارزه كنند . رقابت اين دولت‌ها تأثير خود را در خطبه خواندن و دعا براى خليفه و سلطان در مسجدالحرام مىگذاشت كه به تناوب ميان آنان دست به دست مىگشت . حتى گاهى براى امرِ خطبهخوانى ، بين دو گروه ، جنگ شديدى در مراسم حج درميگرفت كه در برخى موارد ، آل بويه ، موفق‌تر از فاطميان مصر عمل مىكردند . « 4 » آل بويه تا زمان عضدالدوله مناسبات گسترده‌اى با حجاز نداشتند و فاطميان با

--> ( 1 ) . الكامل ، ج 8 ، ص 506 ؛ اتحاف الورى ، ج 2 ، ص 398 . ( 2 ) . الكامل ، ج 8 ، ص 509 . ( 3 ) . ر . ك : رقابت عباسيان و فاطميان ، ص 14 به بعد . ( 4 ) . الكامل فى التاريخ ، ج 8 ، ص 506 .